วิธีดูแล สารอาหารและน้ำ สำหรับผู้ป่วยรับประทานอาหารสายยางการดูแลเรื่อง สารอาหารและน้ำ สำหรับผู้ป่วยทางสายยางเปรียบเสมือนการเป็น "นักกำหนดอาหารและพยาบาล" ในคนเดียวกันครับ เพราะร่างกายผู้ป่วยจะได้รับสิ่งที่ท่านส่งผ่านสายยางเข้าไปแบบ 100% โดยไม่มีการคัดกรองจากการเคี้ยวหรือรสชาติ
แนวทางบริหารจัดการสารอาหารและน้ำให้สมดุลและปลอดภัยที่สุดครับ
1. การจัดการสารอาหาร (Nutritional Management)
ต้องมั่นใจว่าผู้ป่วยได้รับพลังงานเพียงพอ แต่ไม่มากเกินจนท้องอืด:
ความเข้มข้นต้องคงที่: หากผสมอาหารเอง ต้องตวงวัตถุดิบและน้ำให้แม่นยำทุกวัน อย่าใช้วิธีกะด้วยสายตา เพราะจะทำให้ระดับน้ำตาลและเกลือแร่ในเลือดแกว่ง
สังเกตกล้ามเนื้อและน้ำหนัก: * หากผู้ป่วยดูซูบลงหรือแก้มตอบ แสดงว่าสารอาหารไม่พอ (ควรเพิ่มโปรตีนหรือน้ำมันดี)
หากผู้ป่วยดูบวมฉุหรือพุงกางเร็วเกินไป อาจได้รับแป้งหรือน้ำตาลมากเกินไป
ใยอาหารคือหัวใจ: ควรมีผักต้มปั่นในสูตรเสมอ เพื่อให้ลำไส้เคลื่อนตัว ป้องกันท้องผูกซึ่งเป็นปัญหาหลักของผู้ป่วยติดเตียง
2. การจัดการน้ำ (Fluid Management)
น้ำสำคัญไม่แพ้อาหาร และเป็นสิ่งที่ผู้ดูแลมักพลาดได้ง่าย:
คำนวณน้ำเปล่าแยกต่างหาก: นอกจากน้ำที่อยู่ในสูตรอาหารแล้ว ผู้ป่วยควรได้รับน้ำเปล่าเพิ่มตามที่แพทย์กำหนด (ปกติประมาณ 1,500 - 2,000 ซีซีต่อวัน รวมในอาหาร)
การ Flush น้ำ: * ต้องล้างสายด้วยน้ำสะอาด 30-50 ซีซี ทั้งก่อนและหลังให้อาหาร/ยา
เทคนิคสำคัญ: ให้นับปริมาณน้ำที่ใช้ Flush นี้รวมเข้ากับปริมาณน้ำที่ร่างกายได้รับในแต่ละวันด้วย
ให้ระหว่างมื้อ: หากวันอากาศร้อน ผู้ป่วยเหงื่อออกมาก สามารถให้ "น้ำเปล่า" เพิ่มระหว่างมื้ออาหารได้ (เช่น มื้อ 10.00 น. หรือ 14.00 น.) ครั้งละ 50-100 ซีซี เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
3. วิธีสังเกตว่า "น้ำและสารอาหาร" สมดุลหรือไม่?
ให้สังเกตจากสัญญาณร่างกายผู้ป่วย (The Body Signals):
ปัสสาวะ: ควรมีสีเหลืองอ่อนและใส หากมีสีเข้มจัดหรือออกน้อย แสดงว่า "ขาดน้ำ"
ผิวหนัง: ลองดึงผิวหนังบริเวณหลังมือแล้วปล่อย หากผิวคืนตัวช้า แสดงว่า "ขาดน้ำ"
ริมฝีปาก: หากปากแห้งแตกหรือลิ้นเป็นฝ้าขาวหนา แสดงว่า "ขาดน้ำ" และต้องทำความสะอาดช่องปากเพิ่ม
การขับถ่าย: ถ้าถ่ายแข็งเหมือนขี้กระต่าย แสดงว่า "น้ำหรือกากใยน้อยเกินไป"
📊 ตารางสรุป: แผนการจัดการประจำวัน
ช่วงเวลา สิ่งที่ต้องทำ วัตถุประสงค์
ก่อนอาหาร ดูดเช็กน้ำย่อยค้าง (Gastric Residual) เช็กว่าอาหารมื้อเก่าสกัดกั้นการย่อยไหม
หลังอาหาร Flush น้ำเปล่า 30-50 ซีซี ล้างสายป้องกันอาหารบูดและให้เน้ำดื่ม
ระหว่างมื้อ ให้ยาและน้ำเปล่าตามตาราง รักษาความชุ่มชื้นของร่างกาย
ก่อนนอน เช็กอาการบวมที่หลังเท้า ดูว่าร่างกายระบายน้ำออกทันหรือไม่ (เช็กโรคไต/หัวใจ)
⚠️ ข้อควรระวังวิกฤต
"ห้ามให้น้ำเย็นจัดหรือร้อนจัด" เข้าทางสายยางเด็ดขาด เพราะจะไปกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวผิดปกติ ทำให้ปวดท้องหรือท้องเสียได้ ควรเป็นน้ำอุณหภูมิห้องที่สะอาด (น้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว) เท่านั้นครับ
